Nowe Sygnaly nr. 50 z 1995
PKP NA RYNKU TRANSPORTOWYM
W listopadzie Sekcja Handlowo-Przewozowa RTE, pod przewodnictwem prof. dr.
Jozefa Perenca, na kolejnym posiedzeniu rozpatrzyla material przygotowany
przez KHT, a dotyczacy oceny pozycji PKP na rynku transportowym na tle
realizacji zadan 1994 r. Ze wzgledu na waznosc tematu chcemy go przyblizyc
naszym Czytelnikom.
Od 1990 r. kolej w przewozach towarow zajmuje pozycje dominujaca. Liczbowo i
graficznie ilustruje to rysunek. Od drugiej polowy 1992 r. PKP notuja
systematyczny wzrost wykonanej pracy. Tendencja ta utrzymywala sie rowniez w
tym roku. W pierwszym kwartale - w porownaniu z tym samym okresem ubieglego
roku - przewieziono o 9,2 proc. ton towarow i o 9,4 proc. tkm wiecej. W
drugim kwartale dane te wynosily odpowiednio 9,4 i 10,9 proc.
Osiagniete wyniki mozna uznac za sukces. Jest on wynikiem m.in. stopniowego
podnoszenia jakosci uslug, bardziej partnerskiego stosunku do klienta,
elastycznosci cenowej, wdrazania nowych form przewozow i lepszej organizacji
spedycji. Te kierunki dzialan wymagaja doskonalenia i nasilania. Dzis nakazy
administracyjne praktycznie zanikly. Decydujace znaczenie ma rynek, a ten
kieruje sie przede wszystkim cena oraz kompleksowoscia i jakoscia obslugi.
Cecha charakterystyczna rynku jest postepujace rozdrobnienie podmiotow
zaangazowanych w obrocie towarowym. Kiedys dostawca rudy do polskich hut
byla wylacznie Centrala Zaopatrzenia Hutnictwa, dzis wiele firm spelnia te
funkcje. Poprzedni monopolista, Centrala Zbytu Wegla, posrednik w odbiorze
wegla z kopaln i dostawie odbiorcom, jest obecnie tylko jednym i to nie
najwiekszym klientem kolei w przewozach tej cennej kopaliny. Demonopolizacja
wystepuje we wszystkich obszarach gospodarki narodowej i w obrocie
miedzynarodowym.
Ta pozytywna tendencja gospodarcza jest jednak duzym utrudnieniem w
dzialalnosci akwizycyjnej. Z jednej strony zamiast dzialac wedlug
wieloletniej (czesto) umowy z duzym klientem trzeba dotrzec do wielu. Z
drugiej strony wystepuje rozdrobnienie partii towaru, co utrudnia
organizowanie przewozow calopociagowych lub w grupach wagonow a jednoczesnie
ulatwia wejscie na taki rynek przewoxnikom samochodowym. Druga
charakterystyczna cecha obecnego rynku jest silna konkurencja, szczegolnie
transportu samochodowego. Sprzyjaja temu warunki zewnetrzne: relatywnie
tanie paliwo, niskie oplaty drogowe, niedostateczna kontrola wagowa w kraju
i na przejsciach granicznych. Samochody coraz drapiezniej wkraczaja w te
segmenty rynku, ktore dotychczas niejako naturalnie stanowily domene kolei:
wyroby stalowe, papier, celuloza, pochodne ropy naftowej, drewno, wegiel,
miedx.
Ponadto na pozycje rynkowa kolei negatywnie wplywaja czynniki lezace w duzej
mierze po jej stronie: brak bocznic u wielu klientow (szczegolnie nowych),
niedostateczne dostosowanie taboru do potrzeb rynku, xle uregulowana sprawa
wlaczania do parku PKP wagonow prywatnych.
W tych warunkach, zreszta podobna sytuacja wystepuje i w innych zarzadach
kolejowych, na ogol wplywy wzrastaja w mniejszym stopniu niz wielkosc
przewozow, czy tez stopa podwyzki taryfy. Po prostu, polityka cenowa musi
byc oparta na analizie:
* aktualnej sytuacji na rynku;
* cen sprzedazy i kosztow produkcji przewozonego towaru;
* cen oferowanych przez konkurencyjnych przewoxnikow;
* solidnosci platniczej klienta;
* mozliwosci zawarcia umow z innymi kolejami (chodzi o przewozy
miedzynarodowe).
Co do czterech pierwszych elementow analizy, to musza byc one uwzglednione
kazdorazowo i w miare szybko. Zastanawiajac sie zbyt dlugo mozna stracic
klienta. Ponadto dla jego pozyskania warto czasem, przynajmniej w pierwszym
okresie, wozic na granicy oplacalnosci. Natomiast ostatni czynnik zwiazany
jest z zabiegami, ktore musza potrwac pewien czas. Porozumienia
miedzynarodowe maja czestokroc dlugotrwale skutki. Wymagaja zatem
wielorakich analiz, a czasem i dlugotrwalych pertraktacji. Tu pospiech
rzadziej przynosi oczekiwany skutek.
Cierpliwe tworzenie bazy organizacyjno-taryfowej ma duze znaczenie w
akwirowaniu ladunkow. Porzadkuje ona bowiem
rynek, okresla zasady wspolnej polityki przewozowej na danym kierunku i
umozliwia dostep do informacji taryfowych i organizacyjnych.
Glownym partnerem PKP sa DB, tak w wymianie dwustronnej, jak i w tranzycie.
Przed rokiem weszla w zycie taryfa zwiazkowa DPWT. W lipcu 1995 r. uczyniono
kolejny krok, powolujac zwiazek ofertowy. Laczy on wlasnie elementy taryfowe
i organizacyjne. Podobny zwiazek utworzono z OBB (kolejami austriackimi).
Waznym partnerem gospodarczym Polski sa Wlochy. Uwzgledniajac tan fakt
wynegocjowano i podpisano z FS (kolejami wloskimi) taryfe zwiazkowa.
Uzupelnieniem jej jest zwiazek ofertowy PKP-OBB. Ponadto, powolano dwie
polsko-wloskie spolki zajmujace sie przewozami kombinowanymi.
W polowie tego roku weszly w zycie taryfy zwiazkowe z CD (kolejami
czeskimi), ZSR (slowackimi) i kolejami slowenskimi. Waznymi dla PKP sa
miedzynarodowe przewozy na kierunku polnoc-poludnie. W minionym roku
rozpoczeto przebudowe zwiazkow taryfowych z kolejami skandynawskimi i
poludniowej Europy, aby usprawnic te przewozy. Dotyczy to takze MAV (kolei
wegierskich).
Ulatwieniem w przewozach Rosja-Niemcy bedzie bezposrednia taryfa RZD (koleje
rosyjskie) - BC (bialoruskie) - PKP - DB. Prace nad ta taryfa sa juz
znacznie zaawansowane. Niezaleznie od tego procesu tworzy sie porozumienia
BC-DB i UZ (koleje ukrainskie) - DB z udzialem PKP. Uzupelniajacymi
dzialaniami na tym kierunku sa organizowane przez PKP konferencje
wschod-zachod. Celem tych konferencji jest ustalanie zasad planowania
przewozow i warunkow taryfowych, analiza utrudnien transportowych i sposoby
ich usuwania oraz bezposrednie rozmowy klientow z poszczegolnymi kolejami.
Scisla wspolpraca z kolejami europejskimi jest jednym ze xrodel stale
zwiekszajacego sie udzialu przewozow miedzynarodowych w przewozach ogolem.
Dzis stanowia one prawie 38 proc.
A. W.